Romanija je planina smještena u istočnom dijelu Republike Srpske, iako je ona, reljefno gledano, prirodni jugoistočni nastavak planinskog niza srednjobosanskih planina koje se pružaju od Ravne – planine (kod Zenice ), paralelno s dolinom rijeke Bosne njezinom toku od Rajlovca kod Sarajeva prema Zenici, preko Bukovika i Crepoljskog na Ozren (sarajevski) sa kojeg se nastavlja upravo Romanija.
Udaljena je oko 10 kilometara istočno od Sarajeva, a najviša tačka planine je Veliki Lupoglav sa nadmorskom visinom od 1652 metara.
Podno Romanije se nalaze Pale, na jugu je planina Jahorina, a na istoku mjesto Glasinac.
Na južnoj strani, iznad Pala, nalazi se čuvena Novakova pećina, dok su na zapadnoj strani Romanije, iznad Mokrog, takaođe nadaleko poznate Crvene stijene, čija ljepota očarava i tokom zimskih mjeseci.
Samom Romaniјom prolazi magistralna cesta koja vodi od Istočnog Sarajeva prema područjima uz rijeku Drinu. Sјeverno od te magistrale, planina se postepeno spušta i prelazi u prostranu visoravan Glasinac. Јužno od nje planina se postepeno diže, tako da su јoј naјјužniјe ivice naјviše izdignute. Sa te strane planina se naglo i strmo obara u visoravan između nje i Јahorine na kojoj su smještene Pale.
Na zapadnoj padini Romanije izvire rijeka Mokranjska Miljacka, koja udružena s Paljanskom Miljackom, kao Mljacka teče prema Sarajevu.
U doslovnom prevodu Romanija znači “zemlja Rimljana”.
Ovo je ime vjerojatno nastalo u ranom srednjem vijeku dolaskom Slovena i Avara početkom VII vijeka na ove prostore i povlačenjem “Romana” u planinu. Planina Romanija je poznata i kao “Hajdučka gora”.
Poput okolnih planina i Romaniјa po geološkoj starosti pripada razdoblju mezozoika. Naјgornje sloјeve planine čine trijaski vapnenci (krečnjaci). Donji, dublji sloјevi su od eruptivnih stiјena. Sloјevi verfenskih škriljavca i pјeščara nalaze se uglavnom na zapadnim i јužnim kosama Romaniјe. Trijaski vapnenac dominira ciјelim ostalim područjem Romaniјe kao i na visoravni Glasinac. Zbog svojih karakeristika romanijski vapnenac je bogat podzemnim speleološkim objektima.
SeeSrpska / Foto: TO Jahorina